1. Ý nghĩa, động cơ và quá trình tiếp nhận văn học:

   Tác phẩm văn học được sáng tác dành cho hoạt động đọc của con người. Một văn bản mà không có người đọc thì chỉ là một tập giấy có chữ mà thôi. Tiếp nhận văn học tức là đọc để biến ngôn từ thành một thế giới hình tượng sinh động và nắm bắt được ý nghĩa của nó.

   Người đọc tiếp nhận tác phẩm văn học với những nhu cầu khác nhau. Thông thường là bắt đầu từ nhu cầu giải trí, mua vui, tìm những điều thú vị hấp dẫn. Tiếp đến là nhu cầu hiểu biết, nâng cao năng lực cảm thụ. Người đọc có nhu cầu phát hiện, nhận xét, đánh giá và có người còn có nhu cầu đọc để học tập, sáng tác cho mình nữa.

   Quá trình tiếp nhận văn học trải qua các giai đoạn đọc-hiểu văn bản, phát hiện ý nghĩa của tác phẩm, thưởng thức các giá trị tư tưởng, nghệ thuật, đọc thuộc những chỗ hay và ghi nhớ những điều tâm đắc.

2.Những quy luật cơ bản của tiếp nhận văn học:

a)Vai trò chủ động, tích cực của người đọc:

   Muốn biến một văn bản ngôn từ thành thế giới nghệ thuật thú vị, giàu ý nghĩa thì người đọc phải chủ động, tích cực. Trước hết là phải hiểu nghĩa của các từ, các hình ảnh, nhớ những điều đã đọc, tìm được mối liên hệ giữa các câu, các phần, hiểu được những chỗ bỏ trống, giải thích được những chỗ có vẻ vô lí, mâu thuẫn của văn bản. Chẳng hạn, trong bài thơ "Tống biệt hành" của Thâm Tâm, người đưa tiễn sau khi nhận thấy người đi có "hoàng hôn trong mắt trong" liền nêu suy nghĩ :"Đưa người ta chỉ đưa người ấy-Một giã gia đình một dửng dưng" thì người ấy là ai trong ý tưởng của nhà thơ? Đoạn kết bài thơ tại sao lại nói :"Mẹ thà coi như chiếc lá bay..."? Nói vậy có vô lí và tàn nhẫn không? Những câu hỏi như thế luôn nảy sinh trong quá trình đọc, buộc người đọc phải tự giải đáp nếu muốn thực sự hiểu tác phẩm. Quá trình đọc tiếp diễn cho đến khi người đọc sống với nhân vật trong tác phẩm, hiểu và phát hiện được ý nghĩa toàn bộ của tác phẩm, cái ý nghĩa phù hợp và có thể thống nhất mọi chi tiết , nhân vật , sự kiện trong tác phẩm thành một chỉnh thể. Lúc đó tác phẩm của nhà văn trở thành "tác phẩm của người đọc", hòa quyện với tư tưởng, tình cảm của người đọc. Điều này cho thấy nếu người đọc không chủ động, tích cực tham gia vào đọc-hiểu tác phẩm thì khó lòng chiếm lĩnh tác phẩm văn học.

b)Tính chủ quan trong việc tiếp nhận tác phẩm:

   Người đọc khi đến với tác phẩm văn học có nhiều tâm trạng buồn vui khác nhau, có trình độ văn hóa khác nhau, có thái độ định kiến hoặc vô tư phóng khoáng khác nhau. Kết quả là sản phẩm tiếp nhận văn học . Có bao nhiêu người đọc một tác phẩm thì có bấy nhiêu "dị bản" của tác phẩm ấy trong tâm hồn. Người thì hứng thú với các chi tiết này, kẻ lại sau sưa với tình tiết kia, và hình như ai cũng có cái lí của mình. Trong số những cách tiếp nhận có những cách hiểu sâu sắc. Tính chủ quan là tiền đề của hoạt động sáng tạo trong tiếp nhận. Mỗi người có thể xây dựng cách hiểu riêng về tác phẩm. Có khi sự cảm nhận của người đọc chỉ phù hợp với của một số yếu tố ở trong văn bản hoặc ngoài văn bản. Có người đọc vì một lí do nào đó cố tình giải thích văn bản theo ý muốn của mình. Vì thế việc tiếp nhận cũng thường xảy ra hiện tượng đọc nhầm.

c)Tác động qua lại giữa người đọc và tác phẩm:

   Người đọc đến với tác phẩm thường có một "tầm đón nhận", tức là những hiểu biết và thị hiếu văn học có sẵn trước khi đọc tác phẩm nào đó. "Tầm đón nhận" của người đọc giúp họ phân biệt tác phẩm mới hay cũ, quen thuộc hay xa lạ. Nếu tác phẩm thấp hơn tầm đón nhận thì người đọc không thích đọc. Nếu tác phẩm mới quá thì người đọc lúng túng. Nhưng tầm đón nhận không phải là bất biến. Việc đọc tác phẩm mới và khó có tác dụng nâng cao tầm đón nhận của người đọc. Đến lượt mình, tầm tiếp nhận mới đòi hỏi văn học phải không ngừng sáng tạo đổi mới. Như vậy tiếp nhận văn học không chỉ giúp khám phá nhiều mặt nội dung và nghệ thuật tiềm tàng trong tác phẩm mà còn góp phần nâng cao trình độ của người đọc, kích thích văn học sáng tạo cái mới. Người ít đọc sẽ có tầm đón nhận nghèo nàn, thấp kém, sẽ tự mình tụt hậu so với tiến trình chung của văn học dân tộc và nhân loại.