T×m hiÓu ®Ò:
1. ThÓ lo¹i: Gi¶i thÝch vµ b×nh luËn mét vÊn ®Ò.
2. Néi dung: Gi¸ trÞ cña s¸ch.
3. T liÖu: Thùc tÕ xa vµ nay trong níc vµ ngêi níc.
Dµn ý
I. Më bµi:
- Vµo ®Ò trùc tiÕp tõ viÖc giíi thiÖu M. Goocki.
- Nªu vÊn ®Ò.
II. Th©n bµi:
1. ý nghÜa c©u nãi cña M. Goocki:
a) S¸ch lµ g×?
- Lµ kiÕn thøc cña con ngêi ®· tÝch lòy, chän läc, tæng hîp.
- S¸ch cã søc m¹nh vît kh«ng gian vµ thêi gian: nh÷ng cuèn s¸ch viÕt trªn ®Êt sÐt, trªn da cõu, trªn c¸c thÎ tre... c¸ch ®©y nhiÒu ngµn n¨m vÉn gãp vµo kho tµng tri thøc h«m nay. S¸ch cña c¸c d©n téc xa x«i cã thÓ ®îc dÞch ra, phôc vô cho d©n téc kh¸c.
- S¸ch lµ mét s¶n phÈm k× diÖu cña con ngêi.
b) S¸ch më réng nh÷ng ch©n trêi míi:
- S¸ch khoa häc cho ngêi ®äc hiÓu biÕt vÒ thÕ giíi xung quanh, vÒ vò trô bao la, vÒ c¸c ®Êt níc xa x«i trªn thÕ giíi. (DÉn chøng).
- S¸ch gióp hiÓu biÕt vÒ chÝnh s¸ch con ngêi c¸c thêi k× kh¸c nhau, c¸c d©n téc kh¸c nhau, hiÓu biÕt ®ßi sèng v¨n hãa c¸c d©n téc, t©m t, t×nh c¶m, kh¸t väng cña con ngêi nh÷ng n¬i x· x«i. (DÉn chøng).
- S¸ch gióp m×nh tù kh¸m ph¸ ra d©n téc m×nh, b¶n th©n m×nh.
- S¸ch gióp con ngêi biÕt íc m¬, nu«i dìng kh¸t väng.
2. B×nh luËn
§¸nh gi¸ t¸c dông cña s¸ch (cã ph©n biÖt s¸ch tèt, s¸ch xÊu).
a) S¸ch tèt:
- Gióp con ngêi hiÓu biÕt ®óng ®¾n vÒ cuéc sèng ®Ó tõ hiÓu biÕt mµ yªu ghÐt ®óng.
- Nu«i dìng, khÝch lÖ nh÷ng kh¸t väng cao thîng.
b) S¸ch xÊu:
- Xuyªn t¹c cuéc sèng vµ con ngêi, ®Ò cao lèi sèng b¶n n¨ng.
3. Th¸i ®é cña b¶n th©n ®èi víi s¸ch:
- §äc s¸ch lµ mét c¸ch tù båi dìng kiÕn thøc, mét thó vui tinh thÇn.
- BiÕt chän s¸ch ®Ó ®äc.
- BiÕt c¸ch ®äc s¸ch: Lµm cho cuéc sèng cña m×nh phong phó, ®Ñp h¬n; gãp phÇn lµm cho cuéc sèng cña ®Êt níc m×nh, nh©n d©n m×nh ®Ñp h¬n.
III. KÕt bµi
- Kh¼ng ®Þnh t¸c dông cña s¸ch.
- S¸ch g¾n liÒn víi nÒn v¨n minh.
_Bµi lµm_
Tõ mét cËu bÐ må c«i, thÊt häc, Alexei Peshkow ®· v¬n lªn trë thµnh M. Goocki – nhµ v¨n næi tiÕng thÕ giíi, nhµ v¨n bËc thÇy cña giai cÊp v« s¶n, con ngêi ®îc nh©n d©n thÕ giíi kÝnh träng v× mét vèn hiÓu biÕt v¨n hãa võa réng lín võa s©u s¾c. Nhê ®©u? Nhê mét nghÞ lùc sèng phi thêng ®· t×m gÆp ®îc mét thø tµi s¶n phi thêng: s¸ch. Nãi ®Õn M. Goocki, kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Õn tù häc, do ®ã kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Õn s¸ch. ChÝnh «ng ®· nãi ®Õn t¸c ®éng ghª gím cña s¸ch ®èi víi m×nh trong mét lêi ph¸t biÓu gi¶n dÞ:
“S¸ch më réng tríc m¾t t«i nh÷ng ch©n trêi míi”
C©u nãi Êy hµm chøa mét ý nghÜa phong phó vµ mét ch©n lÝ, mét lêi khuyªn.
Tõ l©u con ngêi ®· biÕt ®Õn sù k× diÖu cña s¸ch. S¸ch, ®ã lµ c¸i thÇn k× trong nh÷ng c¸i thÇn k× mµ nh©n lo¹i ®· s¸ng t¹o nªn. ThËt kh«ng thÓ h×nh dung mét nÒn v¨n minh mµ kh«ng cã s¸ch. Tõ hµng ngh×n n¨m tríc, khi cha cã ch÷ in, cha cã m¸y in, cha cã c¶ giÊy bót n÷a, th× nh©n lo¹i ®· nghÜ ®Õn s¸ch råi, ®· cã nh÷ng h×nh thøc ®Çu tiªn cña s¸ch råi. S¸ch lµ c¸i cÇn cã ®Ó con ngêi lu gi÷ vµ truyÒn l¹i cho ngêi kh¸c, cho thÕ hÖ kh¸c, nh÷ng hiÓu biÕt cña m×nh vÒ thÕ giíi xung quanh, nh÷ng kh¸m ph¸ vÒ vò trô vµ con ngêi, c¶ nh÷ng ý nghÜ, nh÷ng quan niÖm, nh÷ng mong muèn vÒ cuéc sèng cÇn göi ®Õn cho mäi ngêi vµ trao göi ®Õn ®êi sau.
S¸ch, ®ã lµ nh÷ng kho tµng chøa ®ùng nh÷ng hiÓu biÕt cña con ngêi ®· ®îc kh¸m ph¸, chän läc, thö th¸ch, tæng hîp. S¸ch lµ n¬i kÕt tinh nh÷ng t tëng tiªn tiÕn nhÊt cña c¸c thêi ®¹i, nh÷ng hoµi b·o m¹nh mÏ nhÊt, nh÷ng t×nh c¶m tha thiÕt nhÊt cña con ngêi. ChØ cã nh÷ng g× mµ con ngêi c¶m thÊy bøc xóc cÇn nãi lªn, cÇn truyÒn l¹i, míi ®i vµo s¸ch.
T¸c ®éng cña s¸ch kh«ng hÒ bÞ giíi h¹n bëi thêi gian vµ kh«ng gian. Con ngêi ngµy nay vÉn kh«ng gi¶m sót høng thó t×m l¹i nh÷ng trang s¸ch ®· cã hµng mÊy ngh×n n¨m nay, tõ nh÷ng h×nh vÏ bÝ hiÓm trªn nh÷ng phiÕn ®Êt sÐt, nh÷ng ch÷ c¸i tõ l©u ®· trë nªn l¹ lïng trªn c¸c tÊm da cõu, nh÷ng con ch÷ tîng h×nh trªn c¸c thÎ tre... cho ®Õn h«m nay, nh÷ng cuèn s¸ch ®îc in hµng lo¹t b»ng nh÷ng m¸y in ®iÖn tö hiÖn ®¹i. Mét ngêi sèng ë mét lµng hÎo l¸nh ch©u ¸ còng cã thÓ ®äc ®îc cuéc sèng cña mét ngêi viÕt tõ mét ®Êt níc xa x«i ë ch©u MÜ. ThËt cã thÓ kh«ng ngoa r»ng : cã s¸ch, c¸c thÕ kØ vµ c¸c d©n téc xÝch l¹i gÇn nhau.
S¸ch lµ thÕ, s¸ch cã søc m¹nh nh thÕ, cho nªn M. Goocki ®· rÊt cã lÝ khi nãi: “S¸ch më réng tríc m¾t t«i nh÷ng ch©n trêi míi”.
S¸ch ®a ®Õn cho ngêi ®äc nh÷ng hiÓu biÕt míi mÎ vÒ thÕ giíi xung quanh, vÒ vò trô bao la, vÒ nh÷ng ®Êt níc vµ d©n téc xa x«i. Nh÷ng quyÓn s¸ch khoa häc cã thÓ gióp ngêi ®äc kh¸m ph¸ ra vò trô v« tËn víi nh÷ng quy luËt c¶u nã, hiÓu ®îc qu¶ ®Êt trßn mang trªn m×nh cña nã bao nhiªu ®Êt níc kh¸c nhau víi nh÷ng hoµn c¶nh thiªn nhiªn kh¸c nhau. Nh÷ng quyÓn s¸ch x· héi gióp ta hiÓu biÕt vÒ ®êi sèng con ngêi trªn c¸c phÇn ®Êt kh¸c nhau ®ã víi nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ kinh tÕ, lÞch sö, v¨n hãa, nh÷ng truyÒn thèng, nh÷ng kh¸t väng.
S¸ch, ®Æc biÖt lµ nh÷ng cuèn s¸ch v¨n häc, gióp ta hiÓu biÕt vÒ ®êi sèng bªn trong con ngêi, qua c¸c thêi k× kh¸c nhau, ë c¸c d©n téc kh¸c nhau, nh÷ng niÒm vui vµ nçi buån, h¹nh phóc vµ ®au khæ, nh÷ng kh¸t väng vµ ®Êu tranh cña hä.
S¸ch cßn gióp ngêi ®äc ph¸t hiÖn ra chÝnh m×nh, hiÓu râ m×nh lµ ai gi÷a vò trô bao la nµy, hiÓu mçi ngêi cã mèi quan hÖ nh thÕ nµo víi ngêi kh¸c, víi tÊt c¶ mäi ngêi trong céng ®ång d©n téc vµ céng ®ång nh©n lo¹i nµy. S¸ch gióp cho ngêi ®äc hiÓu ®îc ®©u lµ h¹nh phóc, ®©u lµ nçi khæ cña mçi ngêi vµ ph¶i lµm g× ®Ó sèng cho ®óng vµ ®i tíi mét cuéc ®êi thËt sù. S¸ch më réng nh÷ng ch©n trêi íc m¬ vµ kh¸t väng.
§· tõng cã nh÷ng cuèn s¸ch kh«ng chØ “më réng nh÷ng ch©n trêi míi” cho mét ngêi, tr¨m ngêi, triÖu ngêi, mµ cho c¶ nh©n lo¹i. Nh÷ng trang s¸ch cña Brun«, Galiª vÒ qu¶ ®Êt vµ th¸i d¬ng hÖ ®· më ra cho loµi ngêi mét thêi k× míi trªn con ®êng chinh phôc tù nhiªn. Nh÷ng trang s¸ch cña Dacuyn vÒ c¸c gièng loµi kh«ng chØ gióp con ngêi hiÓu râ vÒ c¸c gièng loµi sinh vËt mµ cßn hiÓu râ h¬n vÒ chÝnh con ngêi. S¸ch cña Sªcxpia, cña §id¬r«, M«ngtexhi¬ råi cña M¸c, ¡ngghen... thùc sù ®· gióp con ngêi lµm nh÷ng cuéc c¸ch m¹ng. §äc Band¨c ta hiÓu vÒ thÕ giíi t b¶n víi søc m¹nh l¹nh lïng cña ®ång tiÒn. §äc th¬ Tago, th¬ LÝ B¹ch, §ç Phñ, ta hiÓu ®êi sèng vµ t©m hån cña c¶ nh÷ng d©n téc. §äc NguyÔn Du, Hå Xu©n H¬ng, Cao B¸ Qu¸t... ta hiÓu xa kia cha «ng ta tõng ®au khæ vµ m¬ íc nh÷ng g×... ThËt kh«ng sao kÓ hÕt “nh÷ng ch©n trêi” mµ c¸c trang s¸ch ®· më réng ra tríc m¾t ta. Cã thÓ nãi mét c¸ch tãm t¾t r»ng: lîi Ých cña s¸ch lµ v« tËn. Ta ®ång ý víi nhËn xÐt cña M. Goocki còng lµ tiÕp nhËn lêi khuyªn b¶o hµm chøa trong c©u nãi Êy: H·y ®äc s¸ch, cè g¾ng ®äc s¸ch cµng nhiÒu cµng tèt.
Tuy nhiªn, ch¼ng nhÏ ®ã lµ mét lêi khuyªn v« ®iÒu kiÖn? NgÉm cho kÜ, ta vÉn thÊy cã mét kho¶ng trèng cÇn c©n nh¾c trong lêi khuyªn Êy. V× sao? V× kh«ng ph¶i mäi quyÓn s¸ch ®Òu “më réng nh÷ng ch©n trêi míi”.
Tõ khi xuÊt hiÖn chñ nghÜa t b¶n, mäi vËt dông cña con ngêi, trong ®ã cã s¸ch, ®Òu trë thµnh hµng hãa. S¸ch kh«ng chØ lµ c¸i do con ngêi viÕt ra cho con ngêi ®äc, mµ cßn lµ mét mãn hµng cho «ng chñ nhµ in, chñ nhµ xuÊt b¶n kiÕm lêi. Môc ®Ých cña nhngc «ng chñ Êy, nãi chung, kh«ng ph¶i lµ phôc vô nh©n lo¹i mµ ®Ó kiÕm lîi nhuËn, lîi nhuËn tèi ®a. V× thÕ, trªn thÞ trêng s¸ch, kh«ng ph¶i bao giê còng chØ cã nh÷ng cuèn s¸ch tèt, thùc sù phôc vô môc ®Ých cao c¶ cña con ngêi, mµ cßn cã rÊt nhiÒu nh÷ng cuèn s¸ch v× môc ®Ých kiÕm lêi, ®· g©y t¸c h¹i kh«ng nhá cho con ngêi.
ThÕ nµo lµ s¸ch tèt? §ã lµ nh÷ng cuèn s¸ch ph¶n ¸nh chÝnh x¸c quy luËt cña tù nhiªn vµ cña ®êi sèng x· héi. Chóng gióp con ngêi ta hiÓu râ vÒ sè phËn c¶u m×nh ®Ó cã ý thøc ®óng vÒ nghÜa vô cña m×nh trong ®êi sèng. Mét cuèn s¸ch tèt ph¸i gióp cho c¸c d©n téc hiÓu biÕt nhau h¬n. Nã ph¶i ca ngîi sù c«ng b»ng vµ t×nh h÷u nghÞ gi÷a c¸c d©n téc. Nã ph¶i khiÕn cho con ngêi thªm tù hµo vÒ m×nh, thªm v÷ng tin ë cuéc sèng ®Ó chiÕn ®Êu cho cuéc sèng mçi ngµy mét hîp lÝ vµ h¹nh phóc h¬n. Nã ph¶i khiÕn cho t©m hån con ngêi trë nªn phong phó h¬n, ®é lîng h¬n, trong s¸ng h¬n.
§äc nh÷ng cuèn s¸ch nh thÕ, ®óng lµ ch©n trêi më réng kh«ng chØ tríc m¾t ta mµ cßn trong c¶ t©m hån ta. Ta kh«ng chØ t¨ng thªm hiÓu biÕt mµ cßn t¨ng thªm gi¸ trÞ vµ søc m¹nh.
Cßn thÕ nµo lµ s¸ch xÊu? §ã lµ nh÷ng cuèn s¸ch xuyªn t¹c ®êi sèng, ®a ®Õn cho ngêi ®äc nh÷ng kiÕn thøc gi¶ tr¸ vÒ thÕ giíi xung quanh. Chóng ®Ò cao d©n téc nµy mµ b«i nhä d©n téc kia, chóng g©y thï h»n vµ ngê vùc gi÷a c¸c d©n téc, ®Ò cao b¹o lùc vµ chiÕn tranh, kÝch ®éng nh÷ng th× hiÕu b¶n n¨ng thÊp hÌn cña con ngêi.
§äc nh÷ng cuèn s¸ch nh thÕ, ngêi ®äc kh«ng nh÷ng kh«ng t¨ng thªm nh÷ng hiÓu biÕt mµ cßn trë nªn dèt n¸t, mª muéi h¬n. §äc nh÷ng cuèn s¸ch nh thÕ, t©m hån ngêi ®äc kh«ng nh÷ng kh«ng hÒ më réng ch©n trêi mµ cßn thªm kh« c»n vÒ nh÷ng thó tÝnh ®éc ¸c, nh÷ng íc muèn tÇm thêng Ých kØ, nh÷ng t×nh c¶m b¹c nhîc ín hÌn. S¸ch cã thª rlµ mét thø thuèc båi dìng cùc k× c«ng hiÖu, còng cã thÓ lµ mét thø ma tóy, mét thø thu«c s®éc cùc k× nguy hiÓm.
Bëi vËy, tõ c©u nãi cña nhµ v¨n v« s¶n Nga, ta cã thÓ tù x¸c ®Þnh cho m×nh mét th¸i ®é ®èi víi s¸ch. Tríc hÕt, ph¶i biÕt quý träng s¸ch vµ coi viÖc ®äc s¸ch lµ mét c«ng viÖc rÊt cÇn thiÕt, võa rÊt thó vÞ l¹i võa rÊt bæ Ých. Sèng mµ kh«ng ®äc s¸ch, kh«ng ham mª s¸ch, lµ mét ®iÒu kh«ng thÓ chÊp nhËn ®îc. Nhng ph¶i biÕt chän s¸ch ®Ó ®äc. Kh«ng bÞ mª hoÆc bëi sù hÊp dÉn cña h×nh thøc, kh«ng ®Ó bÞ l«i cuèn bÞ nh÷ng thÞ hiÕu tÇm thêng, ph¶i t×m nh÷ng cuèn s¸ch thùc sù tèt, cã Ých. MÆt kh¸c, ®äc s¸ch kh«ng chØ lµ mét sù hëng thô, mµ cßn lµ mét c¸ch hµnh ®éng ë ®êi. Cho nªn, ®äc s¸ch lµ ®Ó rót ra nh÷ng bµi häc bæ Ých cho cuéc sèng tèt h¬n, hµnh ®éng cã hiÖu qu¶ h¬n. §äc s¸ch mµ kh«ng tiuª hãa ®îc, kh«ng vËn dông ®îc vµo hµnh ®éng, th× dÉu ®äc hµnh ngh×n cuèn s¸ch còng kh«ng h¬n g× c¸i tñ mät ®ùng s¸ch.
Hµng ngµn n¨m qua, con ngêi ®· s¸nh t¹o ra s¸ch vµ mª ®äc s¸ch. Nhng nÕu xa kia niÒm vui Êy chØ lµ ®Æ quyÒn cña mét sè ngêi rÊt nhá th× ngµy nay lµ niÒm vui, lµ quyÒn lîi cña c¶ nh÷ng con ngêi bÐ nhá b×nh thêng. S¸ch vÉn tiÕp tôc ph¸t huy t¸c dông k× diÖu cña nã. Ta kh«ng thÓ h×nh dung mét thÕ giíi kh«ng cã s¸ch. Kh«ng cßn s¸ch, nÒn v¨n minh nh©n lo¹i còng sÏ kh«ng cßn.