Chuyên đề 1 :

KHÁI QUÁT PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP LỊCH SỬ CỦA HỌC SINH PHỔ THÔNG TRUNG HỌC.

(Tiết 1)

1/ Lịch sử là gì ?

Lịch sử là môn học về nghiên cứu và phân tích những sự kiện đã xảy ra. Trong thực tế, chỉ có một số sự kiện lịch sử được xem là "thật". Đa số các nhà nghiên cứu các tường thuật lịch sử này, hay nhà sử học, tin rằng quan điểm hiện tại của chúng ta có thể đổi cách hiểu những sự kiện xưa. Vì thế cách giải thích những sự kiện xưa thay đổi thường xuyên qua các thời kỳ. Những giải thích dựa theo các nguồn gốc "căn bản" – những văn kiện được viết ra vào lúc đó hay gần sau lúc đó – thường được xem là có giá trị nhất.

2/ Nhận thức như thế nào mới là đúng đúng đắn về vai trò, chức năng của lịch sử trong trường học phổ thông ?

- Trong những năm gần đây, ở Việt Nam đã xuất hiện một luồng tư tưởng tiêu cực, phủ nhận tầm quan trọng của bộ môn Lịch sử trong trường trung học phổ thông. Quan niệm này vô cùng sai lầm, cần nhận thức rằng không phải là học sinh kém mới thi vào khối C, không phải đạt giải học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử thì không giá trị bằng các môn khác.

- Nguyên nhân xuất hiện quan niệm sai lầm này xuất phát từ chỗ không đánh giá đúng giá trị, vai trò, chức năng của các bộ môn học ở trường phổ thông. Mục tiêu giáo dục của Đảng và Nhà nước ta từ trước đến nay luôn nhấn mạnh đến việc đào tạo thế hệ trẻ thành những công dân tương lai, có lòng yêu nước xã hội chủ nghĩa, có phẩm chất, đạo đức, hiểu biết khoa học, văn hoá ở trình độ phổ thông, có năng lực tư duy và thực hành để tiếp tục học cao hơn hay tham gia vào công cuộc xây dựng đất nước.

- Bởi thế, các môn học, các hình thức hoạt động giáo dục trong và ngoài nhà trường đều có nhiệm vụ góp phần tích cực vào việc thực hiện mục tiêu đào tạo. Có thể khẳng định rằng mọi môn học đều “bình đẳng” trong việc thực hiện nhiệm vụ góp phần tích cực vào việc thực hiện nhiệm vụ này, không hề có “môn chính”, “môn phụ”, môn dễ, môn khó ở trường phổ thông. Vì  các môn học ở trường phổ thông đều là những kiến thức cơ sở của một khoa học, đòi hỏi phải phát huy tinh thần “tư duy khoa học” trong cách học của học sinh và cách dạy của giáo viên. Trong quá trình học tập, học sinh  sẽ dần dần hình thành hứng thú, năng khiếu về một môn học.

* Đánh giá về vai trò trọng bộ môn lịch sử  đối với xã hội, Giáo sư Trần Văn Giàu có lời bình như sau :

“Lịch sử là cái kho vô tận, là liều thuốc tiên đem lại, củng cố phát huy lòng tự hào dân tộc, biết rõ như vậy cho nên Phan Bội Châu viết “Tứ hải ngoại”, “Việt Nam vong quốc sử", cho nên Hồ Chí Minh từ núi rừng Việt Bắc lúc trong tay không có tư liệu nào cần thiết đã viết “Lịch sử nước ta”. Và dạy rằng:

Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.

Trong số các bộ môn khoa học xã hội không có bộ môn nào giáo dục chủ nghĩa yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí phấn đấu và rèn luyện nhân cách cho thanh niên bằng bộ môn lịch sử, trước hết là lịch sử dân tộc.”

 Qua lời bình trên, GS. Trần Văn Giàu đã cho chúng ta cũng thấy rõ được tầm quan trọng của bộ môn lịch sử dân tộc. Thế nhưng, nếu chúng ta chỉ nghiên cứu một mặt về lịch sử nước ta thôi thì làm sao nắm vững được những quy luật tác động đến mọi nước, làm sao biết được đóng góp của dân tộc ta trong tiến trình phát triển của nhân loại, bên cạnh đó sự tác động, ảnh hưởng qua lại của lịch sử dân tộc ta đến lịch sử nhân loại, một số dân tộc trên thế giới và ngược lại.Trong các bài giảng của chủ tịch Hồ Chí Minh ở lớp học chính trị (nhằm mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cách mạng cho nước ta tại Quảng Châu, Trung Quốc (1925 – 1927) có nhấn mạnh : “...Đem lịch sử cách mệnh các nước làm gương cho chúng ta soi...Đem phong trào thế giới nói cho đồng bào ta rõ” (Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 2, Sđd, trang 262). Suy nghĩ về lời của cụ Hồ, chúng ta thấy rõ việc học tập Lịch sử nhân loại giúp cho người dân Việt Nam hiểu rõ và đúng hơn về lịch sử chính dân tộc mình, hiểu hơn về những cống hiến của dân tộc mình đối với sự phát triển của nhân loại, những sự kiện, những nhân vật, những quốc gia tác động, ảnh hưởng đến thắng lợi của cách mạng Việt Nam, đến tiến trình phát triển của lịch sử Việt Nam, tiếp thu một cách “chọn lọc” những giá trị tinh hoa nhân loại, những bài học kinh nghiệm trong các cuộc đấu tranh cách mạng, công cuộc xây dựng – bảo vệ đất nước của các quốc gia trên thế giới.

Có thể nói, việc học tập, nghiên cứu Lịch sử nhân loại giúp chúng ta “biết” và “tường” quá trình phát triển xã hội loài người, một quá trình đa dạng phức tạp, đầy mâu thuẩn và hợp quy luật. Trên cơ sở sự hiểu biết kiến thức lịch sử đặc biệt là Lịch sử thế giới, là nền tảng của khoa học để giải thích những chuyển biến, biến động to lớn, phức tạp, diễn ra trong những thập niên cuối của thế kỉ XX, góp phần khắc phục những nghi vấn, xoá tan những hoang mang, dao động và nâng cao lòng tin vào tiền đố tất thắng của chủ nghĩa xã hội, trên cơ sở đó “đập tan” những luận điệu xuyên tạc - phản động - giả dối (phủ nhận thành quả cách mạng, xúc phạm vĩ nhân và anh hùng dân tộc, xúc phạm uy tín tổ chức, trái với bản sắc văn hoá dân tộc, phao tin đồn nhảm,...) của những kẻ được xem “Dân chủ màu rêu” (màu của dollar) và những kẻ phản động.

Tóm lại, Lịch sử là bản thân cuộc sống, học lịch sử không chỉ để biết quá khứ, mà từ việc hiểu biết quá khứ, hiểu biết hiện tại, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh vì hoà bình, dân chủ, tiến bộ xã hội.

__________________________________

* Câu hỏi và bài tập : Anh (chị) hãy phát biểu một vài suy nghĩ của mình về cách học bộ môn Lịch sử có khoa học. Để tiến hành một bài thi tốt bộ môn Lịch sử, thì một học sinh cần chuẩn bị những điều kiện cần thiết nào ?

* Điểm thưởng :

- 1 Giải nhất : 100 điểm

- 1 Giải nhì : 80 điểm

- 2 Giải ba : 50 điểm

- 2 Giải khuyến khích : 30 điểm

(Thí sinh nộp bài vào hộp thư ChauTienLoc, hạn chót nộp bài là ngày 4 tháng 8 năm 2008)

* Các bạn dự tiết 2 - tiết cuối cùng của chuyên đề 1 vào ngày thứ năm 4/8/2008, cùng ngày sẽ trao điểm thưởng cho các bạn có bài làm câu hỏi trên. Sang thứ bảy 6/8/2008 các bạn sẽ vào trọng tâm kiến thức của chương trình lớp 12 : Liên Xô và các nước Đông Âu từ sau Thế chiến thứ II đến nay đến giữa những năm 70 của thế kỉ XX.