Đột biến gen? Các dạng đột biến gen? Nguyên nhân và cơ chế đột biến gen?

1. Khái niệm đột biến gen.

Đột biến gien là những biến đổi đột ngột trong cấu trúc phân tử của gien liên quan tới một hoặc một số cặp nuclêôtit xảy ra tại một điểm nào đó của AND, dẫn tới làm xuất hiện một đặc điểm mới trên cơ thể sinh vật.

2. Những dạng đột biến gien.

Đột biến gien là hình thức biến đổi vật chất di chuyền ở cấp độ phân tử, thường gặp các dạng:

-         Thay thế một hay một số cặp nuclêôtit

-         Thêm một hay một số cặp nuclêôtit

-         Mất một hay một số cặp nuclêôtit

-         Đảo vị trí cặp nuclêôtit xảy ra trong một bộ ba hoặc một số bộ ba

3. Nguyên nhân và cơ chế phát sinh đột biến gien

a)     Nguyên nhân và cơ chế phát sinh đột biến gien

Đột biến gien phát sinh do ảnh hưởng của các tác nhân lý hoá trong ngoại cảnh (tia phóng xạ, tia tử ngoại, các hoá chất) hoặc do rối loạn sinh lý hoá sinh trong tế bào. Các nguyên nhân nói trên gây ra sự sao chép nhầm lẫn hoặc biến đổi trực tiếp cấu trúc của gien.

b)    Cơ chế phát sinh đột biến gien

Đột biến gien không chỉ phụ thuộc vào các loại tác nhân, vào liều lượng, cường độ của các tác nhân gây đột biến mà chúng còn phụ thuộc vào đặc điểm cấu trúc của gien.

- Có những gien bền vững ít bị đột biến, có những gien dễ đột biến tạo ra những alen mới.

- Thông thường sự thay đổi một nuclêôtit nào đó xảy ra trên một mạch của AND dưới dạng tiền đột biến, các đột biến này tiếp tục sao chép tiếp theo mẫu nuclêôtit lắp sai, nuclêôtit này sẽ liên kết với nuclêôtit bổ sung làm phát sinh đột biến, ví dụ đột biến thay thế cặp A-T bằng cặp G-X trong gien tổng hợp hêmôglôbin ở người trưởng thành (HbA) đã làm cho axit glutamic thay bằng valin. Sự thay thế này đã làm cho đặc tính của HbA chuyển thành HbS.

- Trong các kiểu đột biến thay thế có 2 kiểu đồng hoán và dị hoán. Ngoài ra còn gặp các đột biến dịch khung như trong trường hợp xử lí AND bằng acriđin có thể gây nên mất hoặc xen thêm một cặp bazơ trên AND, dẫn đến dịch khung đọc mã. Nếu acriđin được chèn vào mạch khuôn thì sẽ tạo nên đột biến thêm một nuclêôtit. Nếu acriđin lại chèn  vào sợi mới sẽ tạo nên đột biến mất một nuclêôtit.

                - Cũng có những sai sót được sửa ngay bởi ba cơ chế được biết đó là quang phục hoạt (sửa chữa ngoài ánh sáng), cắt bỏ các bazơ có hại, sửa chữa sau đó tái bản nhờ những cơ chế trên đã loại bỏ được những sai sót làm cho tiền đột biến trở lại dạng ban đầu.