Phân tích đề:
- Đề yêu cầu phân tích một khía cạnh ở Vi hành : nghệ thuật độc đáo ở tác phẩm.
- Khi phân tích cần và nắm vững dặc trưng nghệ lthuật thể loại truyện ngắn .Khác với loại trữ tình, ở tác phẩm tự sự, cụ thể là truyện ngắnn, nghệ thuật xây dựng tác phẩm chủ yếu là sự dẫn dắt cốt truyện, phân tích tâm lý, tính cách nhân vật ...Xuất phát từ hoàn cảnh và mục đích sáng tác, truyện ngắn Vi hành được Nguyễn Ái Quốc xây dựng bởi thật từ tạo dựng tình huống ( nhầm lẫn ), kể chuyện bằng viết thư đến hàng loạt các thủ pháp trào phúng...
Gợi ý làm bài:
I. Mở bài:
- Giữa năm 1922,thực dân Pháp đưa vị bù nhìn ở nước An Nam là Khải Định sang Pháp dự cuộc đấu xảo thuộc địa tại Mácxây.Sự thật, đây lại là âm mưu của chúng, nhằm lừa gạt nhân dân Pháp, vì khi sang Khải Định sẽ cảm tạ ở khai hoá của “mẫu quốc” đối với đất nước mình. Màn lừa bịp này bị nhiều người việt Nam khi ấy đang ở Pháp, hoặc trong nước lên tiếng phản đối, chẳng hạn Phan Chu Trinh viết Thất điếu thư gửi Khải Định, Ngô Đức Kề viết Hỏi Gia Long...
- Nguyễn Ái Quốc khi đó đang ở Pháp, đã sáng tác một loạt tác phẩm : Sở thích đặc biệt ( bài báo,1922 ), Lời than vãn của bà Trưng Trắc ( truyện ngắn, 1923 ), Con rồng tre ( kịch, 1923 )... Vi hành là một truyện ngắn đặc sắc, nằm trong chuỗi sáng tác đó, nhằm vạch trần bộ mặt bán nước, làm tay sai cho thực dân Pháp của Khải Định, đồng thời phê phán bản chất dối trá của chủ nghĩa thực dân.Tác phẩm này nhằm hướng đến độc giả Pháp nên tác giả viết bằng tiếng Pháp và với bút pháp hiện đại của văn chương Pháp.Mặt khác, nhằm tăng tính thuyết phục, người viết đã xây dựng tác phẩm theo lối khách quan, để tự thân hình tượng nghệ thuật giàu chất trào lộng nói lên điều mình cần nhắn gửi .vì thế, truyện ngắn Vi hành đạt đến một trình độ nghệ thuật hết sức độc đáo.
II. Thân bài:
Những giá trị về mặt nội dung ở truyện ngắn Vi Hành được bộc lộ bởi một hình thức nghệ lthuật đặc sắc .Sự chia tách ở đây chỉ nhằm mục đích dễ nắm bắt, bởi không có một hình thức nghệ thuật đơn thuần, hay nói cách khác, đặc sắc về nghệ thuật ấy chính là ở chỗ đã chuyển tải được các giá trị về nội dung mà tác giả muốn nhắn gửi.
2.1. Nghệ thuật trần thuật:
- Truyện được xây dựng dưới hình thức bức thư.Người kể chuyện ở ngôi thứ nhất, xưng “tôi”, nhưng người đọc phải hiểu đó không phải là “tác giả” .Ngay cả lời đề từ cũng là một lối hư cấu ( Trích Những bức thư gửi cô em họ do tác giả tự dịch từ tiếng An Nam ). Đây là lối dựng truyện hết sức độc đáo :trong chuyện có chuyện, nhiều tầng nấc khác nhau.
- Lối kể chuyện này dẫn đến nhiều hiệu quả nghệ thuật .Trước hết, người kể gieo vào lòng độc giả một niềm tin : Đây là câu chuyện có thật, của một người nào đấy chứ không phải do người viết bịa ra.
+Này, Khải ĐỊnh là một tên vua nhố nhăng, kệch cỡm :Em thì em đã thấy hắn ở trường đua, trông hắn có vẻ nhút nhát hơn, lúng túng hơn cơ,có cả cái chụp đèn, chụp lên cái đầu quấn khăn, các ngón tay thì đeo đầy những nhẫn ...Hắn còn làm mình bật cười hơn nữa cơ lúc hắn đeo lên mình hắn đủ cả bộ lụa là, đủ cả bộ hạt cườm.
+Nay, Khải Định, “vị vua An Nam”, đang trở thành một gã hề mới, không phải mất tiền, cho người dân Paris : Thế em còn nhớ buổi dạ hội thuộc địa ở nhà hát Ca vũ đấy chứ ? Phải trả những nghìn rưởi phrăng để xem vợ lẽ nàng hầu vua Cao Miên, xem tụi làm trò leo trèo nhào lộn của sư thánh xứ Cônggô ; hôm nay chúng mình có mất tí tiền nào đâu, mà được xem vua đang ngay cạnh ? Nghe nói ông bầu Nhà hát Múa rối có định kí giao kèo thuê đấy ...
Những bạn đọc hãy lưu ý, đây không phải là chuyện do người kể ( tức người viết thư ) bịa đặt, cũng chẳng phải là người An Nam có thể không thích vị vua của mình mà xuyên tạc. Chuyện của người Pháp chính quốc hẳn hoi, mà không phải một người nhìn thấy “ông vua hề” đâu, ít nhất đến hai người đã trông thấy y !
- Mặt khác, với hình thức bức thư, người kể chuyện dường như không bị bó buộc phải theo một trật tự nào.Trái lại, rất phóng túng, tự do:
+Có lúc chỉ kể, bằng chính giọng điệu của người trong cuộc : Hắn đấy ! / Đâu phải / Đúng mà / Anh đã bảo chính là hắn đấy.
+Có lúc vừa kể, vừa soi xét :Họ ngấu nghiến trông tôi với cặp mắt ma mãnh, tò mò, nhưng lại ra bộ không nhìn thấy tôi gì cả.
+Đôi khi, kể để bộc lộ thái độ của mình : Cô không thể tưởng tượng được cảnh đón tiếp tốt đẹp người ta dành cho chúng tôi ở đây.Quần chúng cứ là tự phát mà biểu lộ nhiệt tình khi vừa thoáng thấy một đồng bào ta .Những tiếng “hắn đấy” ! hay “xem hắn kià!” làn những lời chào mừng kín đáo và kính trọng mà chúng ta thường gặp dọc đường.
+Và, dưới hình thức bức thư, có khi chỉ là tâm trạng, kể để giải bầy: Ngày nay, cứ mỗi lần ra khỏi cửa, thật tôi không sao che giấu nổi niềm tự hào được là một người An Nam và sự kiêu hãnh được có một vị hàng đế.
Việc Khải Định sang Pháp chẳng khác gì một vở bi kịch hài .Với hình thức một lá thư gửi cô em họ ở quê nhà, Nguyễn Ái Quốc đã cho người xem trọn vẹn vở bi hài kịch đó.
2.2. Tình huống truyện :
Ý chính cần phân tích là ở truyện ngắn Vi hành mtác giả đã dựng nên một tình huống độc đáo, vừa tạo ra sự hấp dẫn của truyện, vừa gây được hiệu quả châm biếm sây cay . Đó là sự liên tục nhầm lẫn và toàn bộ câu chuyện được kéo đi bởi sự nhầm lẫn đó.
- Sự nhầm lẫn ( thứ nhất ) của đôi trai gái người Pháp trên toa tàu điện ngầm, khi họ trông thấy một người An Nam ( chính là người kể chuyện ) và họ quả quyết đấy là vua Khải Định .Do nhầm lẫn mà họ tha hồ nhìn ngắm đối tượng được kể với cặp mắt ma mãnh, tò mò .Thủ pháp này giúp tác giả dựng nên trọn vẹn chân dung Khải Định từ nhiều góc cạnh, ở nhiều nơi, nhiều lúc khác nhau dù không một lần xuất hiện .Tình huống này khiến cho câu chuyện thêm phần khách quan .Từ nhầm lẫn của một đôi nam nữ thanh niên Pháp, câu chuyện hé mở :tất cả người dân chính quốc đều nhầm lẫn như vậy.
- Nhầm lẫn lớn thứ hai là sự nhầm lẫn của chính phủ Pháp .Nhà cầm quyền nhầm lẫn giữa “nhà vua” của một nước thuộc địa với người dân của nước ấy.Do đối tượng của công vụ đã bị “nhầm lẫn” nên việc thực hiện công vụ càng trở nên lố bịch . Thực chất của việc tạo dựng nên nhầm lẫn này là để tác giả bóc trần thủ đoạn dùng hệ thống mật thám để theo dõi tất cả những người Việt Nam yêu nước trên đất Pháp.
2.3. Nghệ thuật trào phúng:
Vi hành đồng thời là một tác phẩm trào phúng nhằm châm biếm, đả kích những đối tượng mà tác giả đã có chủ ý. Ở bất kỳ tác phẩm tráo phúng nào, hiệu quả nghệ thuât jchỉ có được thông qua tiếng cười . Ở Vi hành, tiếng cười đến từ tình huống truyện ( liên tục nhầm lẫn ),từ việc tạo dựng mâu thuẫn, sử dụng thành thạo các biện pháp phóng đại và ngôn ngữ trào phúng.
- Mâu thuẫn trào phúng :
Trong tác phẩm đay dẫy những mâu thuẫn được xây dựng từ cốt truyện, chi tiết đến bản thân hình tượng nhan vật.
+Hình tượng Khải Định : Là sự đối lập giữa một đấng hoàng thượng, đại diện cho một quốc gia, lẽ phải tôn nghiêm với tên hề lố lăng, trơ trẽn ;sự đối lập giữa mục đích vi hành vốn của những bậc cải trang vĩ đại muốn đi sâu vào cuộc sống nhân dân với chuyến vi hành đẻ tiện việc riêng và vì những lý do không cao thượng của cậu công tử bé đặng được ăn chơi bừa bãi ...
+Chính phủ Pháp : Là sự đối lập giữa miệng lưỡi hô hào thực hiện “khai hoá văn minh” với chính sách đầu độc rượu và thuốc phiện ở thuộc địa ;là sự mị dân về tự do, dân chủ với chế độ mật thám dày đặc,bám chặt lấy những người yêu nước Việt Nam như hình với bóng...
Tiếng cười đã bật ra từ các mâu thuẫn ấy và bản chất của sự thật được phơi bầy .
- Biện pháp phóng đại :
Biện pháp phóng đại được tác giả Vi hành sử dụng khá hiệu quả, từ sự phóng đại về sự kiện ( nhầm lẫn ) đến từng chi tiết .Chẳng hạn, Khải Định gửi tuỳ tùng ở kho hành lý nhà ga để đi chơi vi hành.Nước Pháp đang thiếu những trò lố giải trí thì Đúng lúc đó thì có một ông vua đến với chúng ta .Bộ dạng vua An Nam kỳ quái đến nỗi ông bầu nhà hát múa rối định ký giao kèo thuê đấy ! Sự ngu ngơ ( vì nhầm lẫn ) của bộ máy chính quyền nước Pháp khi xem tất cả những ai có màu da vàng đều trở thành hoàng đế rối bèn đối đãi với tất cả mọi người An Nam vào hàng chúa và phái tuỳ tùng đi hộ giá tuốt ...
- Chơi chữ:
Tác giả sử dụng chơi chữ đắt giá : Inognito nguyên nghĩa tiếng Pháp là không để người ta biết, hoặc mang một cái tên không phải là thật.Khi dịch sang tiếng Việt, nhà thơ Phạm Huy Thông dùng vi hành, với nghĩa tương tự . Ở phương đông vua chúa vi hành để hiểu dân là chuyện không hiếm .Tác giả trong chuyện cũng đã kể lại chuyện vi hành của các đấng minh quân : vua Thuấn ( Trung Quốc ),vua Pie ( Nga ) .Khải Định sang Pháp cũng cair trang đi nơi này nơi khác, tức vi hành, nhưng đê tiện việc riêng và vì những lý do không cao thượng bằng .Hoặc gọi cuộc ăn chơi của Khải Định là học đòi “các cậu công tử bé”.Người Pháp ai cũng biết đến các “đại công tử”, tức những nhà quý tộc nhiwuf tiền của, ăn chơi đài các.Khải Định sang Pháp cũng tập tành ăn chơi, nhưng dốt nát, chơi chưa đúng điệu, chỉ xứng với hạng “công tử bé” mà thôi.
- Lối so sánh:
Tác giả sao sánh mật thám Pháp theo dõi, rình mò như bà mẹ hiền rình con thơ chập chững bước đi thứ nhất.Vì sợ mất đối tượng theo dõi nên họ bám chặt lấy đế giày tôi,dính chặt với tôi như hình với bóng ...
- Giọng điệu :
Trong truyện ngắn Vi hành, giọng điệu trần thuật được thay đổi liên tục .Khi trang nghiêm :Tôi đã thuật lại y nguyên câu chuyện ...;Tôi nhớ chuyện vua Thuấn ... Khi giả vờ trang nghiêm : Tôi không được rõ ý đồ nhà “vi hành” của chúng ta ra sao.Lúc châm chọc: Phải chăng là ngài muốn biết dân Pháp, dưới quyền cai trị của bạn ngài là Alêchxăng đệ nhất, có được sung sướng, có quyền uống nhiều rượu bằng dân Nam, dưới quyền cai trị của ngài, hay không ? Lúc mỉa mai : Đến nay,tất cả những ai ở Đông Dương có màu da trắng đều là những bậc khai hoá...;Ngày nay, cứ mỗi lần ra cửa, thật tôi không sao che giấu nổi niềm tự hào được là một người An Nam và sự kiêu hãnh được có một vị hoàng đế.
Sự thay đổi giọng điệu nhanh chóng, có khi diễn ra ngay trong một lời kể, một đoạn văn .Nó dẫn dắt tâm lý mtìn cảm người đọc theo mỗi giọng điệu và cho phép tác giả liên tưởng từ chuyện nọ sang chuyện kia một cách tuỳ hứng theo ý đồ sáng tạo của mình.Ví như, từ chuyện vi hành của Khải Định, người kể liên tưởng đến các chuyến vi hành của những đấng minh quân, rồi lại mỉa mai mục đích vi hành của tên vua tay sai.Hoặc, từ chuyện ở nước Pháp, người kể nói đến chuyện tại các xứ thuộc địa ;chuyện nhầm lẫn ở Mác xây với mạng lưới mật thám Pháp ... Bởi vậy, với dung lượng chỉ là một chuyện ngắn, chỉ độ 3 trang giấy in, nhưng tác giả đã nói rất nhiều với sự linh động, hấp dẫn và đầy tính thuyết phục .
III. Kết luận:
Qua truyện ngắn Vi hành, chúng ta càng hiểu hơn qua điểm sáng tác của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, cảm nhận được tấm lòng yêu nước, ý chí đấu tranh vì độc lập, tự do cho tổ quốc và tài năng nghệ thuật của tác giả.
Góp ý với Onthi.com
